مالیات بر ارزش افزوده چیست؟ [تعریف|انواع آن|معافیت‌ها|پرداخت]

مالیات بر ارزش افزوده چیست؟ [تعریف|انواع آن|معافیت‌ها|پرداخت]

«مالیات بر ارزش  افزوده» از انواع مالیات‌های غیر‌مستقیمی است که دولت از روند فرآیند تولید یک کالا و یا خدمات از مصرف‌کننده نهایی دریافت می‌کند. این نحوه از اخذ مالیات به دلیل ‌پرداخت و وصول راحت از روش‌های محبوب دولت‌ها برای اخذ مالیات به حساب می‌آید. همچنین مالیات بر ارزش افزوده با ایجاد شفافیت، فرار مالیاتی را کاهش می‌دهد و از اخذ مجدد مالیات جلوگیری می‌کند.

در ادامه‌ی مطلب توضیحات دیگری راجع‌ به مفهوم مالیات بر ارزش افزوده، انواع آن، نحوه‌ی محاسبه، تاریخچه‌ی مالیات بر ارزش افزوده در ایران و موارد معاف از پرداخت مالیات بر ارزش افزوده صحبت خواهیم کرد.

سامانه تکمیل اظهارنامه مالیاتی

ارزش افزوده چیست؟

ارزش افزوده به مبلغی گفته می شود که در طی مراحل تولید به  قیمت اصلی یک محصول اضافه می شود.

یعنی مبلغی که طی مراحل کار به مبلغ اولیه موارد خام، افزوده و با قیمت اصلی مواد اولیه جمع می شود و نهایتا هزینه خرید یک کالا را مشخص می کند.

مفهوم مالیات بر ارزش افزوده

مالیات بر ارزش افزوده یا VAT که مخفف کلمه‌ی «value added tax» است و به مالیات غیرمستقیمی گفته می‌شود که مصرف‌کننده‌ آن را به بهای خرید کالا و یا خدمات به فروشنده می‌‍‍‍پردازد و فروشنده موظف است که مقدار مالیات دریافتی را به خزانه‌ی دولت واریز کند.

در ماده سه قانون مالیات، مالیات بر ارزش افزوده را این‌گونه تعریف می‌کند: «مالیاتی غیرمستقیمی است که بر تفاوت بین ارزش کالاها و خدمات عرضه شده با ارزش کالاها و خدمات خریداری یا تحصیل شده در یک دوره معین وضع می‌گردد

اگر بخواهیم ساده‌تر بگوییم منظور از مالیات بر ارزش افزوده مالیاتی است که از تفاوت ارزش بین کالا و خدماتِ عرضه‌شده با ارزش کالا و خدمات خریداری‌شده در دوره‌ای مشخص گرفته می‌شود. این نوع مالیات چند مرحله‌ای است و در هر یک از مراحل تولید تا مصرف نهایی بر حسب ارزش افزوده گرفته می‌شود . 

سامانه استعلام و پرداخت بدهی مالیاتی

انواع مالیات بر ارزش افزوده

۱. مالیات بر ارزش افزوده از نوع تولیدی:

در روش مالیات بر ارزش افزوده از نوع تولیدی، مالیات به صورت کلی بر فروش اعمال می‌شود. این نوع مالیات هم بر کالاهای مصرفی و هم کالاهای سرمایه‌ای اعمال می‌شود. یعنی به خرید کالاهای سرمایه‌ای توسط بنگاه اقتصادی اعتبار مالیاتی تعلق نمی‌گیرد.

۲. مالیات بر ارزش افزوده از نوع درآمدی:

در این نوع از مالیات بر ارزش افزوده، استهلاک و هزینه‌های جانبی از پایه مالیات کسر شده‌ و سرمایه‌گذاریِ خالص مشمول مالیات می‌شود.

۳. مالیات بر ارزش افزوده از نوع مصرف:

این نوع مالیات بر پایه خدمات و کالاهای مصرفی است.

سامانه دفاتر پلمب مالیاتی

مالیات بر ارزش افزوده چگونه محاسبه می‌شود؟

به عنوان مثال، تولید‌کننده‌ی چرخ خیاطی را در نظر بگیرید که در کشوری با نرخ ۱۰% مالیات بر ارزش افزوده فعالیت می‌کند.

شرکت خودروسازان مواد خام را با قیمت ۲۰۰ هزار تومان خریداری می‌کند که طبیعتاً مالیات بر ارزش افزوده‌ی آن ۲۰ هزارتومان است که باید به دولت پرداخت کند. جمع قیمت کل در این حالت ۲۲۰ هزار تومان می‌شود.

خودروسازان محصولات تولیدشده را به قیمت ۵۰۰ هزار تومان به علاوه ۵۰ هزار تومان ارزش افزوده و جمع کلی۵۵۰ هزار تومان به توزیع‌کننده می‌فروشد. در این حالت تولید کننده فقط ۳۰ هزار تومان به عنوان مالیات بر ارزش افزوده را به دولت پرداخت کرده است. به عبارتی تولیدکننده ۱۰% سودی که در این فرآیند به دست آورده است (۳۰۰ هزار تومان) را به عنوان VAT پرداخت می‌کند.

در نهایت توزیع‌کننده این محصول را با قیمت ۱ میلیون تومان که ارزش افزوده‌ی آن ۱۰۰ هزار تومان  می‌شود به مصرف کننده نهایی می‌فروشد که جمع کل آن یک میلیون و صد هزار تومان می‌شود. توزیع کننده در این مرحله پنجاه هزار تومان را به عنوان مالیات بر ارزش افزوده پرداخت می‌کند. پنجاه هزار تومان مابقی را تولید کننده در مرحله قبل پرداخت کرده است و به عبارتی توزیع کننده در این مرحله ۱۰درصد سود خالص خود را پرداخت می‌کند.

مالیات بر ارزش افزوده به چند روش اخذ می‌گردد؟ 

مالیات بر ارزش افزوده به دو صورت اخذ می‌شود : 

صورت اول به گونه‌ای است که تمام مالیات بر ارزش افزوده یک کالا یا خدمات را از خریدار و یا مصرف کننده می‌گیرند. مثلا اگر ارزش افزوده‌ی یک کالایی ۱۰ هزار تومان است و مالیات ارزش افزوده آن هزار تومان، تمام آن هزار تومان از مشتری اخذ می‌گردد. 

صورت دوم به این شکل است که شرکت تولید کننده کالا یا خدمات و مصرف‌کننده‌ی آن‌ها با هم مالیات بر ارزش افزوده را پرداخت می‌کنند . مثلا ارزش افزوده یک کالایی ۱۰ هزار تومان است و مالیات ارزش افزوده‌ی آن هزار تومان؛ پانصد تومان آن مبلغ از مشتری و پانصد تومان از تولید کننده خدمات و یا کالا اخذ می‌گردد. 

مالیات بر ارزش افزوده چه زمانی پرداخت می‌شود؟

طبق قانون، مالیات بر ارزش افزوده هر سه ماه باید پرداخت گردد. افرادی که شامل این قانون می‌شوند، موظف‌ هستند تا اظهارنامه مالیات بر ارزش افزوده را از طریق لینک مربوطه ارائه کرده و مبلغ آن را پرداخت کنند تا مشمول جریمه دیرکرد پرداخت نشوند.

تاریخچه‌ی مالیات بر ارزش افزوده در ایران

لایحه مالیات بر ارزش افزوده، برای اولین بار در دی ماه سال ۱۳۶۶ از طرف دولت به مجلس شورای اسلامی برده شد و در کمیسیون اقتصادی مجلس مورد بررسی قرار گرفت؛ و پس از اعمال نظرات به صحن علنی مجلس رفت. اما تنها پس از تصویب شش ماده از آن، دولت بنا بر فوریت‌های اقتصادی مانند تثبیت قیمت‌ها و مشکلات اقتصادی ناشی از جنگ، درخواست باز پس‌گیری لایحه را داد. 

بار دیگر در سال ۱۳۷۰ دپارتمان صندوق بین‌الملی پول اجرای سیستم مالیات بر ارزش افزوده پول توصیه کرد. و با توجه به احساس نیاز و نظرات متخصصان راجع‌ به برقراری چنین نظام مالیاتی، برنامه استقرار این نظام مالیاتی مجددا در اواخر سال ۱۳۷۰ در دستور کار دولت قرار گرفت و پس از پیمودن روندی طولانی، بالاخره در سال ۱۳۸۱ به تصویب هیات وزیران رسید. و در همان سال به مجلس شورای اسلامی تقدیم شد. در نهایت در سال ۱۳۸۷ تصویب و به مدت پنج سال به صورت آزمایشی به اجرا درآمد. 

از ابتدای سال ۱۳۹۳ این نوع مالیات از ۶ درصد به ۹ درصد افزایش پیدا کرد.

 

چه مواردی از مالیات بر ارزش افزوده معاف هستند؟

مطابق ماده دوازده قانون مالیات دسته‌های زیر از پرداخت مالیات بر ارزش افزوده معاف هستند:

۱. محصولات کشاورزی فرآوری نشده.

۲. دام و طیور زنده، آبزیان، زنبور عسل و نوغان.

۳. انواع کود، سم، بذر و نهال.

۴. آرد خبازی، نان، گوشت، قند، شکر، برنج، حبوبات و سویا، شیر، پنیر، روغن نباتی و شیرخشک مخصوص تغذیه کودکان.

۵. کتاب، مطبوعات، دفاتر تحریر و انواع کاغذ چاپ، تحریر و مطبوعات.

۶. کالاهای اهدایی به صورت بلاعوض به وزارتخانه ها، موسسات دولتی و نهادهای عمومی غیر دولتی با تأیید هیأت وزیران و حوزه های علمیه با تایید حوزه گیرنده هدایا.

۷. کالاهایی که همراه مسافر و برای استفاده شخصی تا میزان معافیت مقرر طبق مقررات صادرات و واردات، وارد کشور می شود. مازاد بر آن طبق مقررات این قانون مشمول مالیات خواهد بود.

۸. اموال غیر منقول.

۹. انواع دارو، لوازم مصرفی درمانی، خدمات درمانی (انسانی، حیوانی و گیاهی) و خدمات توانبخشی و حمایتی.

۱۰. خدمات مشمول مالیات بر درآمد حقوق، موضوع قانون مالیاتهای مستقیم.

۱۱. خـدمـات بـانـکی و اعتباری بانک‌ها،موسسات و تعاونی‌های اعتباری و صندوق‌های قرض الحسنه مجاز و خدمات معاملات و تسویه اوراق بهادار و کالا در بورس‌ها و بازارهای خارج از بورس.

۱۲. خدمات حمل و نقل عمومی مسافری برون شهری و درون شهری، جاده‌ای، ریلی، هوایی و دریایی.

۱۳. فرش دستباف.

۱۴. انواع خدمات پژوهشی و آموزشی که طبق آیین‌نامه‌ای که با پیشنهاد مشترک وزارتخانه‌های علوم تحقیقات و فناوری، امور اقتصادی و دارایی، بهداشت، درمان وآموزش پزشکی، آموزش و پرورش وکار وامور اجتماعی ظرف مدت شش ماه از تاریخ تصویب این قانون به تصویب هیأت وزیران می‌رسد.

۱۵. خوراک دام و طیور.

۱۶. رادار و تجهیزات کمک ناوبری هوانوردی ویژه فرودگاه‌ها بر اساس فهرستی که به پیشنهاد مشترک وزارت راه و ترابری و وزارت امور اقتصادی و دارایی تهیه و ظرف مدت شش ماه از تاریخ تصویب این قانون به تصویب هیأت وزیران می رسد.

۱۷. اقلام با مصارف صرفا دفاعی (نظامی و انتظامی) و امنیتی بر اساس فهرستی که به پیشنهاد مشترک وزارت دفاع وپشتیبانی نیروهای مسلح و وزارت امور اقتصادی و دارایی تهیه و به تصویب هیأت وزیران می‌رسد. فهرست مذکور از اولین دوره مالیاتی پس از تصویب هیأت وزیران قابل اجراء خواهد بود.

سامانه مالیات بر ارزش افزوده:

شما می‌توانید از طریق لینک زیر وارد سامانه مالیات بر ارزش افزوده شوید و جهت پرداخت مالیات بر ارزش افزوده خود اقدام کنید.

evat.ir

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *